Kireçlenme (Osteoartrit): Belirtiler ve Ameliyatsız Tedavi

Kireçlenme nedir?

Kireçlenme, tıbbi adıyla osteoartrit, eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdağın zamanla incelmesi ve eklemi oluşturan kemik, eklem zarı, bağlar ve kasların birlikte etkilenmesiyle gelişen kronik bir eklem hastalığıdır. Halk arasındaki adı yanıltıcı olabilir; eklemde kireç birikmez, eklemin yapısı yavaş yavaş değişir.

En sık dizleri, kalçaları, el parmaklarını ve omurgayı etkiler ve orta-ileri yaşta en sık görülen eklem hastalığıdır. Kireçlenme yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir; grafide kireçlenme bulguları olan herkesin ağrısı olmaz ve doğru tedaviyle çoğu kişi aktif bir yaşam sürdürebilir.

Kireçlenmenin belirtileri nelerdir?

Kireçlenmenin en tipik belirtisi, hareketle ve yüklenmeyle artan, dinlenmekle azalan eklem ağrısıdır. Diz kireçlenmesinde ağrı merdiven çıkıp inerken, çömelirken ve uzun yürüyüşte belirginleşir; ayrıntılar için diz ağrısı sayfasına bakabilirsiniz.

Sabah kalkınca ya da uzun oturduktan sonra eklemlerde tutukluk olur, ancak genellikle 30 dakikadan kısa sürer. Yarım saatten uzun süren sabah eklem tutukluğu iltihaplı romatizmal hastalıkları düşündürür ve ayrıca değerlendirilmelidir.

• Eklemden çıtırtı ve gıcırtı (dizden ses gelmesi)
• Eklem hareketlerinde kısıtlılık, dizi tam bükememe ya da açamama
• Zaman zaman eklemde şişlik ve sıvı toplanması
• Kalça kireçlenmesinde kasık ağrısı, çorap giymekte zorlanma
• El kireçlenmesinde parmak eklemlerinde kemik çıkıntıları ve kavrama güçlüğü

Kireçlenme neden olur?

Kireçlenme tek bir nedene bağlı değildir; yaş, ekleme binen yük, geçirilmiş yaralanmalar ve genetik yatkınlık birlikte rol oynar. Eklem kıkırdağı yaşla birlikte onarım kapasitesini kaybeder ve aşırı yüke daha duyarlı hale gelir.

Fazla kilo, özellikle diz ve kalça kireçlenmesinde en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Daha önce geçirilmiş menisküs veya bağ yaralanmaları, O ya da X bacak gibi dizilim bozuklukları ve uyluk kaslarının zayıflığı eklemin belirli bir bölgesine aşırı yük binmesine neden olur. Diz çökerek ya da ağır kaldırarak çalışmak da riski artırır.

Kireçlenme nasıl teşhis edilir?

Kireçlenme tanısı çoğu zaman tipik yakınmalar ve muayene bulgularıyla konur; grafi, hastalığın evresini ve eklem dizilimini değerlendirmek için kullanılır. 45 yaş üzerindeki, hareketle artan eklem ağrısı ve kısa süreli sabah tutukluğu olan bir kişide muayene bulguları tanı için çoğunlukla yeterlidir.

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, muayenede eklem hareket açıklığını, şişliği, kas gücünü, eklem dizilimini ve yürüyüşü değerlendirir. Ayakta çekilen grafiler eklem aralığının daralmasını ve kemik çıkıntılarını gösterir. Grafideki bulguların şiddeti ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez; tedavi hastanın yakınmalarına göre planlanır. Atipik bulgu varsa iltihaplı eklem hastalıklarını dışlamak için kan tahlilleri istenir.

Kireçlenmede fizik tedavi ve egzersiz

Uluslararası kılavuzlar kireçlenme tedavisinin temeline egzersizi, kilo kontrolünü ve hasta eğitimini koyar; bu üç adım her evrede ve her hastada önerilir. Diğer tedaviler bu temelin üzerine eklenir.

Kireçlenmede eklem içi enjeksiyon seçenekleri

Egzersiz ve ilaçlara rağmen ağrısı süren seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyonlar tedaviye eklenebilir. Eklem içi enjeksiyon seçenekleri arasında kortizon, hyaluronik asit ve PRP (trombositten zengin plazma) bulunur; ağrılı bağ ve tendon bölgelerinde proloterapi de değerlendirilebilir.

Kortizon enjeksiyonları özellikle şişlikli alevlenmelerde ağrıyı kısa sürede azaltabilir, ancak etkisi genellikle geçicidir ve sık tekrarlanmaz. Hyaluronik asit ve PRP'nin etkisi kişiden kişiye değişir ve bilimsel kanıtlar araştırılmaya devam etmektedir. Hangi seçeneğin kime uygun olduğu diz kireçlenmesinde enjeksiyon seçenekleri yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Kireçlenmede ameliyat ne zaman gerekir?

Kireçlenmede ameliyat, ileri evrede ağrı ve hareket kısıtlılığı egzersiz, kilo kontrolü, ilaç ve enjeksiyon gibi tedavilere rağmen günlük yaşamı ve uykuyu ciddi şekilde bozuyorsa gündeme gelir. Bu durumda hasta ortopedi ve travmatoloji uzmanına yönlendirilir.

İleri diz ve kalça kireçlenmesinde en sık uygulanan cerrahi yöntem protez ameliyatıdır; genç hastalarda ve dizilim bozukluğu olanlarda kemik düzeltme ameliyatları da değerlendirilebilir. Kireçlenmede yalnızca eklemi yıkamaya yönelik artroskopik işlemler kılavuzlarda önerilmez. Ameliyat öncesi ve sonrası yapılan rehabilitasyon, sonuçları olumlu etkiler.

Kireçlenmede evde neler yapılabilir?

Evde yapılabilecek en etkili şey düzenli hareket etmektir: haftanın çoğu günü yürüyüş, yüzme ya da sabit bisiklet ve size öğretilen kas güçlendirme egzersizleri. Eklemi korumak için hareketsiz kalmak, kasları zayıflatarak ağrıyı artırır.

Fazla kilonuz varsa kilo vermek, ağrıyı azaltmak için ilaçlar kadar etkili olabilir. Ağrılı dönemde derin çömelme, diz çökme ve dik merdivenlerden kaçının; yastıklı tabanlı ayakkabılar tercih edin. Ağrı belirginse baston kullanmak eklem yükünü azaltır. Kalça kireçlenmesinde alçak koltuklardan kaçınmak ve oturak yükseltici kullanmak günlük yaşamı kolaylaştırır.

Eryaman ve Etimesgut'ta kireçlenme tedavisi

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, diz, kalça ve el kireçlenmesi olan hastaları A Life Hospital Etimesgut'ta, Eryaman YHT Garı'nın karşısında muayene eder. Muayenede eklem durumu, kas gücü, yürüyüş ve günlük yaşamınızdaki kısıtlılıklar değerlendirilir; varsa önceki grafileriniz incelenir.

Ardından egzersiz programı, kilo kontrolü önerileri, fizik tedavi ve gerekirse eklem içi enjeksiyonu içeren kişiye özel bir plan hazırlanır. Birden fazla eklemde ağrı varsa eklem ağrısı sayfasındaki bilgiler de yol gösterici olabilir. Randevu, A Life Hospital'ın online randevu sisteminden veya Doktortakvimi üzerinden alınabilir.