Nörolojik Rehabilitasyon: Eryaman ve Etimesgut'ta İnme, Serebral Palsi ve Sinir Sistemi Hastalıklarında Rehabilitasyon

Nörolojik rehabilitasyon nedir?

Nörolojik rehabilitasyon, beyin, omurilik veya çevresel sinirleri etkileyen hastalıklar ya da yaralanmalar sonrasında kaybedilen hareket, denge, yürüme, el becerisi ve günlük yaşam aktivitelerini geri kazandırmayı ya da korumayı amaçlayan bir tedavi programıdır.

Bu programın temel dayanağı nöroplastisite, yani sinir sisteminin yeni bağlantılar kurarak kendini yeniden düzenleyebilme yeteneğidir. Tekrarlayan, amaca yönelik ve kademeli zorlaştırılan çalışmalar, hasarlı bölgenin görevlerinin kısmen başka bölgelerce üstlenilmesine yardımcı olabilir.

Nörolojik rehabilitasyon yalnızca egzersizden ibaret değildir; kas sertliğinin (spastisite) yönetimi, ortez ve yardımcı cihazların seçimi, ağrı tedavisi, düşmelerin önlenmesi, hasta yakınlarının eğitimi ve ev ortamının düzenlenmesi de programın parçalarıdır.

Hangi hastalıklarda nörolojik rehabilitasyon uygulanır?

Nörolojik rehabilitasyon, sinir sisteminin herhangi bir bölümünü etkileyen ve hareket ya da işlev kaybına yol açan hastalıklarda uygulanır. En sık uygulandığı durum inme (felç) sonrası rehabilitasyondur.

Doğum öncesi, sırası veya erken bebeklik döneminde gelişen beyin hasarına bağlı serebral palside rehabilitasyon çocukluk boyunca ve erişkin dönemde de süren bir süreçtir. Multipl skleroz (MS), Parkinson hastalığı, omurilik yaralanması, travmatik beyin hasarı ve çevresel sinir yaralanmaları da nörolojik rehabilitasyonun kapsamındadır.

• İnme (beyin kanaması veya damar tıkanıklığı) sonrası
• Serebral palsi
• Multipl skleroz (MS)
• Parkinson hastalığı
• Omurilik yaralanmaları
• Travmatik beyin hasarı
• Çevresel sinir yaralanmaları ve polinöropatiler

Nörolojik rehabilitasyonda neler yapılır?

Nörolojik rehabilitasyon programı, hastanın ihtiyaçlarına göre birçok bileşeni bir araya getirir. Hangi bileşenlerin ağırlıkta olacağı hastalığa, evresine ve hedeflere göre hekimin değerlendirmesiyle belirlenir.

İnme sonrası rehabilitasyona ne zaman başlanmalı?

İnme sonrası rehabilitasyona, hasta tıbbi olarak stabil hâle gelir gelmez, nöroloji uzmanının onayıyla mümkün olan en erken dönemde başlanması önerilir.

İnme sonrası iyileşmenin en hızlı olduğu dönem genellikle ilk 3–6 aydır; bu dönemde yapılan yoğun ve düzenli rehabilitasyon, kazanımları artırmak için önemli bir fırsattır. Ancak iyileşme ilk aylarla sınırlı değildir; kronik dönemde de düzenli çalışmayla yürüme, denge ve günlük yaşam becerilerinde ilerleme sağlanabilir.

Erken dönemde yatakta doğru pozisyonlama, etkilenen omzun korunması, eklem hareketlerinin sürdürülmesi ve erken mobilizasyon; omuz ağrısı, eklem sertliği ve bası yarası gibi sorunların önlenmesine yardımcı olur.

Nörolojik rehabilitasyon ne kadar sürer?

Nörolojik rehabilitasyonun süresi hastalığın türüne, hasarın büyüklüğüne ve hedeflere göre değişir; çoğu durumda aylar sürer ve kronik hastalıklarda dönemsel programlarla yaşam boyu sürdürülür.

İnme sonrası yoğun rehabilitasyon genellikle ilk aylarda yapılır, ardından ev programı ve aralıklı kontrollerle devam edilir. MS ve Parkinson gibi ilerleyici hastalıklarda amaç işlevin korunması ve kaybın yavaşlatılmasıdır; dönem dönem yoğunlaştırılmış programlar uygulanır. Serebral palsili çocuklarda ise rehabilitasyon büyüme ve gelişim süreci boyunca, değişen ihtiyaçlara göre devam eder.

İyileşmenin hızı ve düzeyi kişiden kişiye büyük farklılık gösterir; bu nedenle hedefler gerçekçi ve ölçülebilir şekilde belirlenir ve düzenli olarak gözden geçirilir.

Nörolojik hastalarda sık görülen sorunlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Nörolojik hastalarda hareket kaybının yanında omuz ağrısı, kas sertliği, düşmeler, yutma güçlüğü ve ruh hâli değişiklikleri gibi sorunlar sık görülür; bunların erken fark edilmesi rehabilitasyonun başarısını artırır.

İnme geçiren hastalarda etkilenen kolun kendi ağırlığıyla aşağı sarkması omuz çıkığına (subluksasyon) ve ağrıya yol açabilir; bu nedenle kolun desteklenmesi ve doğru pozisyonlanması önemlidir. Hasta yakınlarının hastayı koltuk altından çekerek kaldırmaması gerekir.

Uzun süre hareketsiz kalan nörolojik hastalarda kemik yoğunluğu azalabilir ve düşmelerle birlikte kırık riski artar; bu nedenle osteoporoz (kemik erimesi) açısından değerlendirme ve denge çalışmaları programın önemli bir parçasıdır. İnme sonrası elde ya da kolda gelişen uyuşma ve ağrıların bir kısmı ise ellerde uyuşma yapan sinir sıkışmaları gibi eşlik eden başka sorunlardan kaynaklanabilir ve ayrıca değerlendirilmelidir.

• Ani başlayan yeni güç kaybı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma: yeni inme şüphesi — hemen 112
• Etkilenen omuzda ağrı: pozisyonlama ve destek gerekir
• Sık düşmeler: denge eğitimi ve ev düzenlemesi gerekir
• Yemek sırasında öksürme, boğulma hissi: yutma değerlendirmesi gerekir
• Belirgin isteksizlik, uykusuzluk, ağlama nöbetleri: depresyon açısından değerlendirme önerilir

Eryaman ve Etimesgut'ta nörolojik rehabilitasyon: muayene yaklaşımı

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, nörolojik rehabilitasyonu hasta ve ailesiyle birlikte yürütülen bir süreç olarak ele alır. İlk muayenede hastanın mevcut işlev düzeyi, hedefleri, ev ortamı ve bakım veren kişilerin durumu değerlendirilir; nöroloji ve gerektiğinde diğer branşlarla iş birliği yapılır.

Program; kinezyoterapi, denge ve yürüme eğitimi, el fonksiyonu çalışmaları, ortez ve yardımcı cihaz önerileri ile ağrı ve spastisite yönetimini içerir. A Life Hospital Etimesgut, Eryaman YHT Garı'nın karşısında yer alır; hareket kısıtlılığı olan hastaların Eryaman, Etimesgut ve Sincan'dan ulaşımı için uygun bir konumdadır.