Bel Kayması (Spondilolistezis): Belirtiler ve Tedavi

Bel kayması nedir?

Bel kayması, bir bel omurunun altındaki omurun üzerinde öne doğru kaymasıdır ve tıpta spondilolistezis olarak adlandırılır. En sık dördüncü ile beşinci bel omuru (L4–L5) ya da beşinci bel omuru ile kuyruk sokumu (L5–S1) arasında görülür.

Kaymanın miktarı, alttaki omurun ön-arka genişliğine göre derecelendirilir. Birinci derece (yüzde 25'e kadar) ve ikinci derece (yüzde 25–50) kaymalar düşük dereceli kabul edilir ve en sık görülen tiplerdir; üçüncü derece ve üzeri yüksek dereceli kaymalar daha nadirdir.

Bel kayması saptanan herkesin şikâyeti olmaz. Bazı kişilerde başka bir nedenle çekilen grafide tesadüfen görülür. Bu nedenle tedavi kararı, kaymanın derecesiyle birlikte şikâyetlere ve muayene bulgularına göre verilir.

Bel kaymasının belirtileri nelerdir?

Bel kaymasının en sık belirtisi, uzun süre ayakta durmak ve geriye eğilmekle artan, oturunca ya da öne eğilince hafifleyen bel ağrısıdır. Ağrı kalçaya ve uyluğun arkasına yayılabilir.

Kayma sinir köklerini ya da omurga kanalını daraltıyorsa bacağa vuran ağrı, uyuşma ve yürüdükçe bacaklarda ağırlaşma görülebilir. Hastalar bunu “biraz yürüyünce bacaklarım kesiliyor, oturunca açılıyor” diye anlatır; buna nörojenik kladikasyo denir.

• Ayakta kalınca ve geriye eğilince artan bel ağrısı
• Uyluk arkası kaslarında gerginlik, öne eğilmede kısıtlılık
• Bacaklarda uyuşma ve yorulma
• Gençlerde spor sırasında ya da sonrasında belirginleşen bel ağrısı

Bel kayması neden olur?

Bel kaymasının iki ana tipi vardır ve nedenleri farklıdır. İstmik tip, omurun arkasındaki ince kemik köprüde (pars interartikülaris) oluşan stres kırığı ya da çatlakla (spondilolizis) ilişkilidir. Genellikle çocukluk ve ergenlikte, belin sık sık geriye büküldüğü jimnastik, güreş, halter ve futbol gibi sporlarla ortaya çıkar.

Dejeneratif tip ise ileri yaşta, özellikle 50 yaş üzeri kadınlarda daha sık görülür. Disklerin ve omur eklemlerinin yıpranmasıyla omurlar arasındaki bağlantı gevşer ve omur yavaş yavaş öne kayar. Bu tipte çoğu zaman omurga kanal darlığı da eşlik eder.

Daha nadir olarak doğumsal yapı farklılıkları, travma, kırıklar ve daha önce geçirilmiş bel ameliyatları da kaymaya yol açabilir.

Bel kayması nasıl teşhis edilir?

Bel kayması tanısı muayene ve yan bel grafisiyle konur; hareketli grafiler, MR ve gerektiğinde BT tedavi planına yön verir. Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, muayenede bel hareketlerini, uyluk arkası kaslarının gerginliğini, kas gücünü, refleksleri ve duyuyu değerlendirir.

Yan grafide kaymanın derecesi ölçülür. Öne ve arkaya eğilerek çekilen hareketli grafiler, kaymanın hareketle artıp artmadığını, yani instabilite olup olmadığını gösterir. Bacak ağrısı ve uyuşma varsa MR ile sinir basısı ve kanal darlığı değerlendirilir; gençlerde kemik köprüdeki çatlağın durumu için BT istenebilir.

Bel kaymasında fizik tedavi ve egzersiz

Düşük dereceli bel kaymalarında tedavinin temeli egzersiz ve fizik tedavidir; hastaların çoğu bu yaklaşımla günlük yaşamını rahatça sürdürür. Egzersiz kaymayı geri döndürmez, ancak omurgayı saran kasları güçlendirerek ağrıyı azaltır ve omurgaya binen yükü dengeler.

Bel kayması ameliyat gerekir mi?

Bel kayması olan hastaların çoğunda ameliyat gerekmez; özellikle birinci ve ikinci derece kaymalar genellikle ameliyatsız yönetilir. Ameliyat, belirli durumlarda beyin ve sinir cerrahisi ya da omurga cerrahisi yapan ortopedi uzmanıyla birlikte değerlendirilir:

• İdrar-gaita kaçırma ya da ilerleyen güç kaybı gibi ciddi sinir basısı bulguları
• Düzenli fizik tedavi ve egzersize rağmen aylarca süren, yaşamı belirgin kısıtlayan ağrı
• Yürüme mesafesini giderek kısaltan kanal darlığı bulguları
• Takiplerde ilerleyen kayma, özellikle çocuk ve gençlerde yüksek dereceli kayma
• Hareketli grafilerde belirgin instabilite ile birlikte süren şikâyetler

Bel kaymasıyla yaşarken nelere dikkat etmeli?

Bel kayması olan kişiler çoğu günlük aktiviteyi ve sporu sürdürebilir; önemli olan beli koruyan kas gücünü korumak ve aşırı yüklenmeden kaçınmaktır. Yürüyüş, yüzme, sabit bisiklet ve pilates tarzı kontrollü egzersizler genellikle uygundur.

Ağır ağırlık kaldırma, beli aşırı geriye büken hareketler ve ani dönme içeren sporlara, ağrı kontrol altına alınıp kas gücü yeterli düzeye gelene kadar ara verilmesi önerilir. Uzun süre ayakta çalışanlarda bir ayağı alçak bir basamağa koymak beli rahatlatır. Fazla kilo vermek de omurgaya binen yükü azaltır.

Bel kaymasında ne zaman doktora gitmeli?

İki haftadan uzun süren ya da sık tekrarlayan bel ağrısı, bacağa yayılan ağrı veya uyuşma varsa FTR muayenesi uygun olur. Spor yapan bir çocuk ya da gençte bel ağrısı birkaç haftayı geçiyorsa bel kayması ve kemik köprüde çatlak açısından değerlendirilmelidir.

İdrar veya gaita kaçırma, genital bölgede uyuşma ve bacaklarda hızla artan güçsüzlük ise acil durumdur. Bel kaymasına sıklıkla eşlik eden siyatik ağrısında da aynı uyarı işaretleri geçerlidir.

Eryaman ve Etimesgut'ta bel kayması değerlendirmesi

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, bel kayması olan hastaları A Life Hospital Etimesgut'ta, Eryaman YHT Garı'nın karşısında muayene eder. Muayeneye varsa bel grafilerinizi ve MR'ınızı getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır; gerekirse hareketli grafiler istenir.

Muayene sonrası kaymanın derecesine, şikâyetlerinize ve günlük yaşamınıza göre kişiye özel bir egzersiz ve fizik tedavi programı hazırlanır; cerrahi değerlendirme gerekiyorsa yönlendirme yapılır. Ulaşım bilgileri için Eryaman fizik tedavi sayfasına bakabilir, randevuyu A Life Hospital'ın online randevu sisteminden veya Doktortakvimi'nden alabilirsiniz.