Ortopedik Rehabilitasyon: Eryaman ve Etimesgut'ta Kırık, Protez ve Ameliyat Sonrası Rehabilitasyon

Ortopedik rehabilitasyon nedir?

Ortopedik rehabilitasyon, kas-iskelet sistemindeki bir yaralanma veya ameliyattan sonra kişinin eklem hareketini, kas gücünü, dengesini ve günlük yaşam becerilerini yeniden kazanması için planlanan, aşamalı bir tedavi programıdır.

Ameliyat ya da alçı, sorunun yapısal kısmını çözer: kırık kemik sabitlenir, yırtık bağ onarılır, aşınmış eklem protezle değiştirilir. Ancak bu süreçte eklem hareketsiz kalır, kaslar zayıflar, denge bozulur ve vücut ağrıdan kaçınmak için yanlış hareket kalıpları geliştirir. Ortopedik rehabilitasyon, ameliyatın sağladığı yapısal düzelmeyi işlevsel bir iyileşmeye dönüştüren süreçtir.

Rehabilitasyon programı, ameliyatı yapan ortopedi uzmanının belirlediği kısıtlamalar (ne zaman yük verilebileceği, hangi hareketlerden kaçınılacağı) dikkate alınarak planlanır; bu iş birliği sürecin güvenliği için önemlidir.

Ortopedik rehabilitasyon hangi durumlarda gerekir?

Ortopedik rehabilitasyon, eklem veya kas işlevini etkileyen hemen her ortopedik ameliyat ve ciddi yaralanma sonrasında gereklidir. En sık uygulandığı durumlar arasında diz ve kalça protezi, kırıklar ve artroskopik eklem ameliyatları yer alır.

İleri kireçlenme (osteoartrit) nedeniyle yapılan diz ve kalça protezi ameliyatları sonrasında rehabilitasyon, protezden alınacak faydayı doğrudan etkiler. Menisküs yırtığı ve ön çapraz bağ ameliyatları, rotator manşet yırtığı onarımı ve bel fıtığı ameliyatları sonrasında da düzenli rehabilitasyon önerilir. Ameliyat gerektirmeyen bağ ve tendon yaralanmalarında ise rehabilitasyon çoğu zaman tedavinin kendisidir.

• Diz ve kalça protezi sonrası
• Kırıklar sonrası (alçı veya platin-vida ile tedavi edilmiş)
• Menisküs, ön çapraz bağ ve diğer diz ameliyatları sonrası
• Omuz ameliyatları sonrası
• Omurga ameliyatları sonrası
• Uzun süreli alçı veya atel sonrası eklem sertliği

Ortopedik rehabilitasyon hangi aşamalardan oluşur?

Ortopedik rehabilitasyon genellikle birbirini izleyen aşamalardan oluşur; her aşamaya geçiş, takvimden çok dokunun iyileşme durumu ve hastanın belirli hedeflere ulaşmasıyla belirlenir.

Ameliyat sonrası fizik tedaviye ne zaman başlanmalı?

Ameliyat sonrası rehabilitasyona başlama zamanı ameliyatın türüne ve cerrahın protokolüne göre değişir; ancak çoğu ameliyatta hafif egzersizlere ilk günlerde, hatta hastanede yatarken başlanır.

Diz ve kalça protezinde hastanın çoğunlukla ameliyattan sonraki ilk bir-iki gün içinde ayağa kaldırılması ve yürütülmesi hedeflenir. Tendon onarımı gibi bazı ameliyatlarda ise onarılan dokunun korunması için ilk haftalarda hareket sınırlı tutulur. Kırıklarda alçı süresi boyunca alçı dışındaki eklemlerin hareket ettirilmesi, alçı çıktıktan sonra ise eklem sertliği ve kas zayıflığına yönelik program önemlidir.

Rehabilitasyonun geciktirilmesi eklem sertliği, kas zayıflığı ve yürüme bozukluğu riskini artırır; bu nedenle taburculuk sonrası rehabilitasyon planının ameliyat öncesinde konuşulması faydalıdır.

Ortopedik rehabilitasyon ne kadar sürer?

Ortopedik rehabilitasyonun süresi ameliyatın ve yaralanmanın türüne göre değişir; çoğu durumda 6 hafta ile 6 ay arasındadır ve hekimin değerlendirmesiyle belirlenir.

Diz protezinde günlük yaşama dönüş genellikle 6–12 hafta içinde gerçekleşir, ancak kas gücü ve yürüyüş kalitesindeki iyileşme bir yıla kadar sürebilir. Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası spora dönüş çoğunlukla 9–12 ay sürer. Basit kırıklarda alçı sonrası birkaç haftalık program yeterli olabilir. Yaş, ameliyat öncesi kas gücü, eşlik eden hastalıklar ve egzersize uyum süreyi etkiler.

Rehabilitasyon süresince düzenli kontrol muayeneleri yapılır; eklem hareket açısı, kas gücü, yürüyüş ve günlük işlerde yaşanan zorlanmalar ölçülerek bir sonraki aşamaya geçiş kararı verilir. Hedeflere beklenenden yavaş ulaşılıyorsa nedeni araştırılır ve gerekirse ameliyatı yapan cerrahla iletişime geçilir.

Rehabilitasyon sürecinde nelere dikkat edilmeli?

Ortopedik rehabilitasyonda en önemli kural, cerrahın belirlediği yük verme ve hareket kısıtlamalarına uymak ve egzersizleri hem seanslarda hem evde düzenli yapmaktır.

Egzersizler sırasında bir miktar zorlanma ve ağrı normaldir; ancak ağrının dayanılmaz olması, eklemde belirgin şişlik artışı veya ertesi gün belirgin kötüleşme, programın ayarlanması gerektiğini gösterir. Ağrı kesicilerin egzersizden önce alınması, bazı hastalarda programa katılımı kolaylaştırır; bu konuda hekiminize danışın.

• Baldırda ağrılı şişlik, kızarıklık: pıhtı (derin ven trombozu) şüphesi — hemen başvurun
• Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı: acil başvuru gerektirir
• Yarada kızarıklık, akıntı, ısı artışı ve ateş: enfeksiyon şüphesi
• Protez sonrası ani ağrı, bacakta kısalma veya dönme: çıkık şüphesi
• Kolda veya bacakta yeni gelişen uyuşma ve güçsüzlük

Eryaman ve Etimesgut'ta ortopedik rehabilitasyon: muayene yaklaşımı

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, ortopedik rehabilitasyon programını ameliyat notu, ameliyatı yapan cerrahın önerileri ve hastanın muayene bulguları doğrultusunda planlar. İlk muayenede yara durumu, ağrı, ödem, eklem hareketi, kas gücü ve yürüyüş değerlendirilir; hedefler hastayla birlikte belirlenir.

Program; egzersiz tedavisi, gerektiğinde elektroterapi, manuel terapi ve ödem yönetimini içerir. Sporcu hastalarda süreç spor yaralanmaları rehabilitasyonu ile devam eder. A Life Hospital Etimesgut, Eryaman YHT Garı'nın karşısındadır; ameliyat sonrası hareket kısıtlılığı olan hastalar ve yakınları için Eryaman, Etimesgut, Sincan ve Bağlıca'dan ulaşımı kolaydır.