Skolyoz (Omurga Eğriliği): Belirtiler, Tanı ve Tedavi

Skolyoz nedir?

Skolyoz, omurganın arkadan bakıldığında yandan yana “S” ya da “C” harfi şeklinde eğrilmesi ve omurların aynı zamanda kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan üç boyutlu bir omurga deformitesidir. Ayakta çekilen omurga grafisinde eğrilik açısı (Cobb açısı) 10 dereceyi geçiyorsa skolyoz tanısı konur.

En sık görülen tipi, nedeni bilinmeden ergenlik çağında ortaya çıkan adölesan idiyopatik skolyozdur. Hafif eğrilikler kız ve erkeklerde benzer sıklıkta görülse de ilerleyip tedavi gerektiren eğrilikler kızlarda daha sıktır. İleri yaşta ise disk ve eklem yıpranmasına bağlı erişkin (dejeneratif) skolyoz gelişebilir.

Bacak boyu farkı ya da ağrıya bağlı kas spazmı da omurgayı geçici olarak eğebilir. Bu duruma yapısal olmayan (fonksiyonel) skolyoz denir ve neden ortadan kalkınca düzelir.

Skolyozun belirtileri nelerdir?

Çocuk ve gençlerde skolyoz çoğunlukla ağrısızdır ve genellikle aile, öğretmen ya da okul taramasında gövdedeki asimetri fark edilerek tanınır. Bu nedenle ergenlik döneminde düzenli kontrol önemlidir.

Yetişkinlerde ise skolyozun ön plandaki şikâyeti sırt ağrısı ve bel ağrısıdır; ileri eğriliklerde sinir basısına bağlı bacak ağrısı ve uyuşma da görülebilir.

• Omuz seviyelerinde fark, bir kürek kemiğinin daha çıkık durması
• Öne eğilince sırtın bir tarafında belirgin çıkıntı (kaburga kamburu)
• Bel girintilerinin farklı olması, kalçanın bir yana kayık durması
• Giysilerin, eteğin ya da pantolon paçasının bir tarafa kayması
• Erişkinlerde ayakta uzun kalınca artan bel ağrısı ve yorgunluk

Skolyoz neden olur?

Skolyozların büyük çoğunluğunun nedeni bilinmez; bu tip idiyopatik skolyoz olarak adlandırılır. Genetik yatkınlığın rol oynadığı düşünülür, ailede skolyoz olan çocuklarda risk daha yüksektir.

Yaygın inanışın aksine, ağır çanta taşımak, kötü oturmak ya da tek taraflı spor yapmak yapısal skolyoza neden olmaz; ancak bu alışkanlıklar kifoz ve duruş bozukluğu ile ağrıya katkıda bulunabilir. Daha az sıklıkla doğumsal omur gelişim bozuklukları, kas ve sinir hastalıkları ve ileri yaşta disk-eklem yıpranması skolyoza yol açar.

Skolyoz nasıl teşhis edilir?

Skolyoz, muayenede öne eğilme testiyle fark edilir ve ayakta çekilen tüm omurga grafisinde Cobb açısının ölçülmesiyle kesinleşir. Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, muayenede omuz, kürek kemiği ve kalça simetrisini, öne eğilmede gövde rotasyonunu, bacak boyunu ve nörolojik bulguları değerlendirir.

Çocuk ve gençlerde tedavi kararında eğriliğin derecesi kadar kalan büyüme potansiyeli de önemlidir; bu nedenle yaş, ergenlik dönemi ve grafide kemik gelişimini gösteren Risser evresi birlikte değerlendirilir. Atipik eğrilik paterni, ağrı ya da nörolojik bulgu varsa altta yatan bir neden açısından MR istenir.

Skolyozda fizik tedavi ve egzersiz

Skolyoz tedavisi eğriliğin derecesine, hastanın yaşına ve büyümenin sürüp sürmediğine göre planlanır. Genel bir çerçeve olarak, büyümesi devam eden çocukta hafif eğrilikler takip ve egzersizle izlenir, orta dereceli eğriliklerde korse eklenir, ileri eğriliklerde cerrahi değerlendirilir.

Skolyoz kaç derecede ameliyat edilir?

Skolyoz ameliyatı genellikle 45–50 derecenin üzerindeki eğriliklerde ya da korseye rağmen hızla ilerleyen eğriliklerde gündeme gelir. Bu derecedeki eğriliklerin büyüme bittikten sonra da ilerleme eğilimi daha yüksektir.

Erişkinlerde ise ameliyat kararı açıdan çok ağrının şiddeti, sinir basısı, denge ve duruş bozukluğu ile yaşam kalitesine göre verilir. Ameliyat gerektiren hastalar omurga cerrahisi yapan ortopedi ya da beyin cerrahisi uzmanına yönlendirilir; ameliyat öncesi ve sonrası rehabilitasyon FTR uzmanıyla birlikte planlanabilir.

Skolyozda evde neler yapılabilir?

Evde yapılacak en önemli şey, size öğretilen skolyoza özgü egzersizleri her gün düzenli yapmak ve korse önerildiyse kullanım süresine uymaktır. Egzersizlerin etkisi düzenliliğe bağlıdır.

Skolyoz genellikle spora engel değildir. Yüzme, yürüyüş, voleybol ve basketbol gibi sporlar çocuğun kas gücünü ve kondisyonunu artırır. Ağır okul çantasını iki omuzda taşımak ve uzun süre hareketsiz kalmamak sırt ağrısını azaltır. Yetişkinlerde kemik sağlığı için yeterli kalsiyum, D vitamini ve düzenli egzersiz önemlidir.

Skolyozda ne zaman doktora gitmeli?

Çocuğunuzun omuzları, kürek kemikleri ya da bel girintileri farklı görünüyorsa veya öne eğildiğinde sırtında bir tarafta çıkıntı fark ediyorsanız muayene için başvurmalısınız. Ergenlik döneminde hızlı büyüme sırasında eğrilik kısa sürede artabileceği için erken tanı önemlidir.

Çocukta geceleri uyandıran ağrı, bacaklarda güçsüzlük, yürüme bozukluğu, idrar sorunları ya da çok hızlı artan eğrilik varsa gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır. Yetişkinlerde bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve boy kısalması ve kamburlaşma da muayene gerektirir.

Etimesgut ve Eryaman'da skolyoz takibi

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, skolyozlu çocuk, genç ve yetişkinleri A Life Hospital Etimesgut'ta, Eryaman YHT Garı'nın karşısında değerlendirir. İlk muayenede gövde simetrisi ve nörolojik durum değerlendirilir, gerekirse ayakta tüm omurga grafisi istenir.

Sonrasında eğriliğin derecesine göre takip aralıkları, egzersiz programı ve gerekiyorsa korse ya da cerrahi için yönlendirme planlanır. Eryaman ve Etimesgut'ta yaşayan aileler, okul dönemine göre ayarlanabilen kontroller için Etimesgut fizik tedavi sayfasından ulaşım bilgilerine bakabilir, randevu sayfası üzerinden A Life Hospital online randevu sistemine ya da Doktortakvimi'ne geçebilir.