Donuk Omuz (Frozen Shoulder): Belirtiler, Evreler ve Tedavi

Donuk omuz nedir?

Donuk omuz, omuz eklemini çevreleyen bağ dokusu kılıfının (kapsül) iltihaplanıp kalınlaşması ve büzülmesi sonucu omuzun her yöne hareketinin kısıtlandığı bir hastalıktır. Tıbbi adı adeziv kapsülittir; İngilizce 'frozen shoulder' olarak da bilinir.

Normalde esnek ve geniş olan kapsül, donuk omuzda daralır; eklem adeta küçülmüş bir torbanın içine sıkışır. Bu nedenle sorun yalnızca ağrı değildir: hasta kolunu kaldıramaz, başkası kaldırmaya çalıştığında da omuz belli bir noktada kilitlenir. Bu özellik, donuk omuzu tendon sorunlarından ayıran en önemli muayene bulgusudur.

Hastalık çoğunlukla tek omuzda görülür ve genellikle kendi seyrini izleyerek zamanla düzelme eğilimi gösterir. Ancak bu süreç uzun olabilir ve tedavi edilmeyen bazı hastalarda hareket kısıtlılığının bir kısmı kalıcı olabilir.

Donuk omuzun evreleri ve belirtileri nelerdir?

Donuk omuz genellikle üç evrede ilerler: ağrılı (donma) evre, donuk (katılaşma) evre ve çözülme evresi. Evrelerin süresi kişiden kişiye değişir; toplam süreç birkaç aydan iki-üç yıla kadar uzayabilir.

Belirtilerin tipik örneği, 'arka cebimden cüzdanımı alamıyorum', 'sutyenimi bağlayamıyorum' ya da 'arabada emniyet kemerine uzanamıyorum' şikâyetleridir. Gece artan omuz ağrısı özellikle ilk evrede belirgindir.

Donuk omuz neden olur?

Donuk omuzun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; kapsülde iltihabın ardından bağ dokusunun kalınlaşması ve büzülmesi temel mekanizma olarak kabul edilir. Hastaların önemli bir kısmında belirgin bir tetikleyici bulunmaz.

Bazı durumlar riski belirgin artırır. Diyabeti olan kişilerde donuk omuz daha sık görülür ve seyri daha inatçı olabilir. Tiroit hastalıkları, omuz veya meme ameliyatı sonrası kolun uzun süre kullanılmaması, kırık sonrası askıda kalma ve inme sonrası kol hareketinin azalması da zemin hazırlayabilir. Rotator manşet tendiniti gibi ağrılı bir omuz sorunu nedeniyle kolu korumaya almak da süreci başlatabilir; bu yüzden omuz ağrısı olan kişilerde omuzu tamamen hareketsiz bırakmamak önemlidir.

Donuk omuz nasıl teşhis edilir?

Donuk omuz teşhisi temel olarak fizik muayeneyle konur; en tipik bulgu hem hastanın kendi yaptığı (aktif) hem de hekimin yaptırdığı (pasif) harekette belirgin kısıtlılık olmasıdır. Özellikle kolun dışa çevrilmesi (dış rotasyon) erken ve belirgin biçimde azalır.

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars muayenede hareket açıklığını derece derece ölçer ve tedavi süresince bu ölçümleri takip eder. Röntgen, benzer kısıtlılık yapabilen kireçlenme, kalsifik tendinit veya eski kırık gibi durumları dışlamak için istenir. Eşlik eden tendon yırtığından şüphelenilirse ultrason veya MR değerlendirilir. Risk taşıyan hastalarda kan şekeri ve tiroit testleri de önerilebilir; daha önce bilinmeyen diyabet bu yolla fark edilebilir.

Donuk omuzda fizik tedavi nasıl yapılır?

Donuk omuzun temel tedavisi, hastalığın evresine göre ayarlanan egzersiz ve fizik tedavi programıdır; hedef ağrıyı kontrol etmek ve kaybedilen hareketi kademeli olarak geri kazanmaktır. Ağrılı evrede agresif germe ağrıyı ve iltihabı artırabileceğinden program daha nazik tutulur; katılaşma evresinde germe ve mobilizasyonun dozu artırılır.

Programda kinezyoterapi ile hareket açıklığı ve germe egzersizleri, manuel terapi ile eklem mobilizasyonu, ağrı kontrolü için elektroterapi ve sıcak uygulamalar yer alabilir. Fizik tedavi seansları genellikle birkaç hafta boyunca, haftada birkaç gün planlanır; ancak donuk omuzda iyileşmenin asıl belirleyicisi evde her gün yapılan egzersizlerdir. Süre ve seans sayısı hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.

• Sarkaç (pendulum) egzersizi
• Duvarda parmak yürütme ve masa üzerinde kaydırma
• Sopa veya havlu yardımıyla dışa çevirme ve arkaya uzanma germeleri
• Kürek kemiği kaslarını güçlendirme ve duruş egzersizleri
• Hareket kazanıldıkça rotator manşet güçlendirmesi

Donuk omuzda enjeksiyon ve diğer seçenekler nelerdir?

Ağrının egzersize engel olduğu durumlarda, özellikle erken evrede, omuz eklemi içine yapılan enjeksiyonlar ağrıyı azaltarak rehabilitasyonun daha verimli ilerlemesine yardımcı olabilir. Eklem içi enjeksiyon ultrason eşliğinde yapıldığında iğnenin hedefe ulaşması daha güvenilir olur. Bazı merkezlerde eklem içine sıvı verilerek kapsülün gerilmesini amaçlayan hidrodilatasyon da uygulanır.

Aylarca süren düzenli tedaviye rağmen ilerleme olmayan, günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlanan az sayıda hastada narkoz altında manipülasyon veya artroskopik kapsül gevşetme gibi cerrahi seçenekler için ortopedi görüşü alınır. Diyabetli hastalarda kortizon içeren enjeksiyonların kan şekerini geçici olarak yükseltebileceği bilinmelidir; bu konuda hasta önceden bilgilendirilir.

Donuk omuz için evde neler yapılabilir?

Evde günde birkaç kez, kısa ve düzenli egzersiz yapmak donuk omuz tedavisinin en önemli parçasıdır. Uzun ve zorlayıcı tek bir seans yerine, gün içine yayılmış 5–10 dakikalık egzersiz blokları çoğu hasta için daha uygundur.

Egzersizden önce ılık duş veya sıcak kese kası gevşetir. Germe sırasında hafif bir gerilme ve rahatsızlık hissi beklenir; ancak egzersizden sonra saatlerce süren şiddetli ağrı, dozun fazla olduğunu gösterir ve program hekimle birlikte yeniden düzenlenmelidir. Omuzu kullanmaktan tamamen kaçınmak ise katılaşmayı artırabilir.

Donuk omuzda ne zaman doktora gitmeli?

Birkaç hafta içinde geçmeyen omuz ağrısıyla birlikte kolu kaldırma, yana açma veya arkaya götürmede giderek artan kısıtlılık varsa muayene gerekir. Erken dönemde başlanan doğru egzersiz programı, hareket kaybının ilerlemesini sınırlamaya yardımcı olabilir.

Omuzda kızarıklık, sıcaklık ve ateş, düşme sonrası başlayan şiddetli ağrı ya da kolda güç kaybı başka bir sorunu düşündürür ve gecikmeden değerlendirilmelidir. Hareket kısıtlılığı olmadan yalnızca kolu kaldırırken ağrı varsa rotator manşet yırtığı veya tendinit gibi farklı nedenler de akla gelir.

Eryaman ve Etimesgut'ta donuk omuz tedavi süreci nasıl işler?

Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, A Life Hospital Etimesgut'ta donuk omuz şüphesiyle gelen hastaları muayene eder; Eryaman YHT Garı karşısındaki hastaneye Eryaman, Elvankent, Sincan ve Bağlıca'dan kolayca ulaşılabilir. İlk görüşmede omuzun hareket açıklığı ölçülür, gerekirse röntgen ve kan tahlilleri istenir.

Ardından hastalığın evresine uygun bir fizik tedavi programı ve ev egzersiz listesi hazırlanır. Kontrol muayenelerinde hareket açıklığı yeniden ölçülerek ilerleme takip edilir ve program güncellenir.