Bel Fıtığı Tedavisinde Fizik Tedavi Yöntemleri: Ağrısız Hareket Mümkün mü?

Bel fıtığı nedir?

Bel fıtığı, omurlar arasındaki yastıkçık görevi gören diskin iç kısmının dış halkadan taşarak çevredeki sinir köküne baskı yapması ya da onu tahriş etmesidir. Bu durum belde ağrıya ve sıklıkla bacağa vuran ağrıya (siyatik) neden olur.

Fıtık en sık belin alt bölümünde, dördüncü-beşinci bel omurları ile beşinci bel omuru-kuyruk sokumu arasında görülür. Hastalar şikâyetlerini çoğu zaman “belim tutuldu”, “bacağıma elektrik gibi vuruyor”, “ayağım uyuşuyor” diye anlatır. Hastalıkla ilgili ayrıntılı bilgi için Bel Fıtığı sayfasına bakabilirsiniz.

Bel fıtığı neden olur?

Bel fıtığı çoğunlukla diskin yaşa bağlı yıpranması zemininde, tekrarlayan zorlanmalar ya da ani bir yüklenmeyle ortaya çıkar. Diskin dış halkası zamanla esnekliğini kaybeder ve küçük çatlaklar oluşur; öne eğilerek ağır yük kaldırma ya da kaldırırken gövdeyi döndürme gibi hareketler iç kısmın bu çatlaklardan taşmasını kolaylaştırır.

Uzun süre oturarak çalışmak, ağır fiziksel iş, fazla kilo, sigara, hareketsiz yaşam ve ailesel yatkınlık riski artıran başlıca etkenlerdir. Bazı hastalarda belirgin bir zorlanma hatırlanmaz; ağrı sabah eğilip ayakkabı bağlarken ya da hapşırırken başlayabilir. Bu nedenle fıtığı tek bir “yanlış harekete” bağlamak çoğu zaman doğru olmaz.

Bel fıtığı ameliyatsız iyileşir mi?

Evet, bel fıtığı olan hastaların çoğunda şikâyetler ameliyatsız tedaviyle azalır. Araştırmalar, fıtıklaşan disk parçasının bir kısmının zaman içinde vücut tarafından küçültülebildiğini, ağrının da birçok hastada ilk 6–12 hafta içinde belirgin şekilde gerilediğini göstermektedir.

Bu nedenle ilerleyici güç kaybı ya da acil belirtiler yoksa, tedavi genellikle ameliyatsız yöntemlerle başlar. MR'da görülen fıtığın büyüklüğü tek başına ameliyat kararı için yeterli değildir; asıl belirleyici olan hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularıdır. Bazı kişilerde MR'da fıtık görüldüğü halde hiç ağrı olmayabilir.

Bel fıtığında fizik tedavi hangi yöntemleri içerir?

Bel fıtığında fizik tedavi; ağrıyı ve kas spazmını azaltan uygulamalar ile hareketi ve kas gücünü geri kazandıran egzersizlerin birleşiminden oluşur. Hangi yöntemlerin seçileceği muayeneye, ağrının evresine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

Bel fıtığında fizik tedavi kaç seans sürer?

Bel fıtığında fizik tedavi çoğu hastada genellikle 10–15 seans olarak planlanır; seanslar çoğunlukla haftada birkaç gün yapılır. Ancak bu sayı ağrının şiddetine, sinir basısı bulgularına ve tedaviye verilen yanıta göre hekimin değerlendirmesiyle değişir.

Seanslar sırasında hastaya evde yapacağı egzersizler öğretilir. Programın bitmesi tedavinin bittiği anlamına gelmez; kazanımların korunması, egzersizlerin seans sonrasında da düzenli sürdürülmesine bağlıdır. Seans sayısının nasıl belirlendiğini Fizik tedavi kaç seans sürer? yazısında ayrıntılı anlattık.

Bel fıtığında ilaç ve enjeksiyon tedavileri ne zaman kullanılır?

Ağrının yoğun olduğu ilk dönemde, kısa süreli ağrı kesici, iltihap giderici ve kas gevşetici ilaçlar hareket etmeyi kolaylaştırmak için kullanılabilir. Sinir kaynaklı yanma ve uyuşma belirginse sinir ağrısına yönelik ilaçlar eklenebilir.

Fizik tedavi ve ilaçlara rağmen bacak ağrısı belirgin şekilde sürüyorsa, sinir kökü çevresine yapılan enjeksiyonlar gibi girişimsel ağrı tedavileri değerlendirilebilir. Bu seçenekler her hasta için uygun değildir ve karar muayene ile görüntüleme bulgularına göre verilir. İlaçların dozu ve süresi mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir.

Bel fıtığında ne zaman ameliyat gerekir?

Bel fıtığında ameliyat; acil sinir basısı belirtileri olduğunda ya da yeterli süre uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen şiddetli bacak ağrısı sürdüğünde gündeme gelir. Acil belirtiler yoksa, ameliyat kararı genellikle hasta ile birlikte, ağrının yaşam üzerindeki etkisi tartılarak verilir ve beyin cerrahisi değerlendirmesi gerekir.

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa poliklinik randevusu beklenmeden acil servise başvurulmalıdır:

• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma, idrar yapamama
• Makat çevresinde ve iç bacaklarda uyuşma (eyer bölgesi uyuşması)
• Bacakta hızla ilerleyen güç kaybı, ayak bileğini yukarı kaldıramama
• Her iki bacakta birden başlayan ağrı ve güçsüzlük

Ağrısız hareket mümkün mü? Gerçekçi beklentiler

Bel fıtığı olan birçok kişi, tedavi ve düzenli egzersizle günlük hayatında ağrısız ya da çok az ağrıyla hareket edebilir hale gelir. Ancak bu süreç kişiden kişiye değişir ve genellikle düz bir çizgide ilerlemez; iyi günlerle kötü günler bir süre birlikte yaşanabilir.

Önemli olan ağrıdan korkup tamamen hareketsiz kalmamaktır. Uzun süre yatmak kasları zayıflatır ve iyileşmeyi geciktirir. Ağrının izin verdiği ölçüde yürümek, işe ve günlük işlere kademeli dönmek genellikle önerilir. Tamamen geçen bir ağrının ileride tekrarlama ihtimali olduğu da unutulmamalıdır; bu nedenle güçlendirme egzersizleri, doğru kaldırma tekniği ve uygun kilonun korunması uzun vadeli korumanın temelidir.

Bel fıtığında günlük hayatta nelere dikkat edilmeli?

Günlük alışkanlıklardaki küçük değişiklikler, bel fıtığında hem ağrıyı azaltır hem de tekrarlama riskini düşürür. Özellikle uzun oturma, öne eğilerek yük kaldırma ve ani dönme hareketleri dikkat edilmesi gereken başlıca noktalardır.

• Yerden bir şey alırken belinizden değil dizlerinizden bükülün, yükü vücudunuza yakın tutun.
• Uzun süre oturuyorsanız her 30–45 dakikada bir kalkıp birkaç dakika yürüyün.
• Yük taşırken ağırlığı iki elinize dengeli dağıtın.
• Ağrılı dönemde yumuşak koltuklarda gömülerek oturmaktan kaçının.
• Fazla kilo varsa vermek, bel üzerindeki yükü azaltır.
• Sigara disk sağlığını olumsuz etkileyebilir; bırakmak için destek alın.

Eryaman ve Etimesgut'ta bel fıtığı için nereye başvurulur?

Bel fıtığı şüphesinde ilk başvuru için Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanı uygun bir seçenektir. Eryaman, Etimesgut, Elvankent ve Sincan'dan gelen hastalar için Uzm. Dr. Emine Yüksel Kars, Eryaman YHT Garı karşısındaki A Life Hospital Etimesgut'ta muayene yapar.

Daha önce MR çektirdiyseniz CD ve raporunu, kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki fizik tedavi kayıtlarınızı muayeneye getirmeniz, tedavi planının daha hızlı oluşturulmasını sağlar.

Muayenede ağrının kaynağı, sinir basısı bulguları ve MR sonuçları birlikte değerlendirilir; ardından ilaç, fizik tedavi ve egzersiz içeren bir plan hazırlanır. Bacağa yayılan ağrınız varsa Bacağa vuran ağrı ve Siyatik sayfaları da yol gösterici olabilir. Randevu için Randevu sayfasını kullanabilirsiniz.